Medineweb Forum/Huzur Adresi

Go Back   Medineweb Forum/Huzur Adresi > ..::.İLAHİYAT-ÖNLİSANS -AÇIK ÖĞRETİM FAKÜLTESİ.::. > 2.SINIF*Güz Dönemi* > Türk Dili 1

Konu Kimliği: Konu Sahibi makbergülü,Açılış Tarihi:  09 Nisan 2013 (09:55), Konuya Son Cevap : 18 Kasım 2018 (19:43). Konuya 1 Mesaj yazıldı

Beğeni Aldı2Kez Beğenildi
  • 2 Beğenen makbergülü
Yeni Konu aç  Cevapla
 
LinkBack Seçenekler Değerlendirme
Alt 09 Nisan 2013, 09:55   Mesaj No:1
Medineweb Emekdarı
makbergülü - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Durumu:makbergülü isimli Üye şimdilik offline konumundadır
Medine No : 17068
Üyelik T.: 03 Mart 2012
Arkadaşları:26
Cinsiyet:anne
Memleket:arz
Yaş:41
Mesaj: 1.145
Konular: 170
Beğenildi:199
Beğendi:27
Takdirleri:189
Takdir Et:
Konu Bu  Üyemize Aittir!
Türk dili notları

Türk dili notları

Cümlelerin doğru kurulmasında, sözcük seçimi neden önemlidir?

Türkçede sözcükler cümledeki anlamlarına, görevlerine ve konumlarına göre belli tür adları alır: ad (isim), sıfat (önad), zamir (adıl), zarf (belirteç), edat (ilgeç), bağlaç, ünlem, eylem (fiil).

Burada dil eğitimiyle ilgili şu değerlendirmeyi ekleyelim: Dilimizin özelliklerini, işleyişini tanıyıp öğrenmek, onu daha kısa zamanda, daha başarılı ve doğru kullanmamızı sağlar. Genelleme, ayrıntılama ve soyutlama yeteneklerimiz gelişir. Sözcükleri özenle seçip doğru kullanmaya başlarız. Böylelikle de birlikte çalışıp bir arada yaşadığımız insanlarla doğru ve yeterli bir iletişim kurabiliriz. Bu düşünceler doğrultusunda sözcük türlerinin tanımlarını gözden geçirelim:

- Canlı, cansız bütün varlıkları, duygu ve düşünceleri, durumları, bunların birbiriyle ilgilerini anlatan sözcükler ad (isim) dır.
- Adlarla birlikte kullanılarak onları niteleyen ve belirten sözcükler sıfattır.
- Eylemleri, eylemsileri, sıfatları ve kendileri gibi zarf (belirteç) olan sözcükleri ölçü, zaman, yer ve yön, durum, soru, gösterme anlamları da katarak niteleyen sözcükler zarf (belirteç) tır.
- Varlık adlarının, kavramların, kişilerin yerini tutan sözcükler zamir (adıl) dir.
- Sözcükler arasında anlam ilgisi kurmaya yarayan, anlam ve görevi cümle içinde birlikte bulunduğu sözcüklerle beliren öğelere edat (ilgeç) denir.
- Eş görevli ya da birbiriyle ilgili sözcükleri, sözcük öbeklerini, özellikle cümleleri bağlamaya yarayan, bunlar arasında anlam ve kimi zaman biçim bakımından bağlantı sağlayan öğelere bağlaç denir.
- Sevinç, üzüntü, korku, acıma, şaşkınlık… gibi değişik duygusal tepkilerimizi, bunların yanı sıra birtakım doğa seslerini yansıtan; seslenme, çağırma, dilek, buyruk, dua kavramları taşıyan ve söyleyişle anlam kazanan öğelere de ünlem denir.
- Varlıkların yaptıkları işleri, onlarla ilgili oluşları, durumları cümlede zamana ve kişiye bağlayarak anlatan sözcükler eylem (fiil) dir.

Şimdi de bu sözcük türlerinin ve bunların kimilerinin çok genel olarak belirtilen alt bölümlerini inceleyelim:







Sözcüklerin tür olarak özellikleriyle ilgili aşağıdaki genel değerlendirmeler yapılabilir:

1. Eylemler dışındaki bütün sözcükler ad soylu sözcükler diye genellenip adlandırılırlar. Ad, sıfat, zarf, zamir, edat, bağlaç, ünlem ad soylu sözcüklerdir.
2. Sözcükleri tür olarak belirlerken, onları tek başlarına değil, kullanıldıkları cümlelerdeki konumlarını yani o cümledeki görev ve anlamlarını göz önünde bulundururuz.
3. Dilimizde niteleyici sözcükler, niteledikleri sözcüğün önünde bulunur.
4. Cümlede hemen her sözcük türü özne, nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci, yüklem gibi öğeler oluşturur.
5. Dilimizde sözcükler genelde dişilik, erillik özelliği taşımaz. Kimi sözcüklerde bu nitelik gözlenir.
6. Sözcükler basit, türemiş, bileşik yapı özellikleriyle cümlede yer alır. Tamlamalar kurdukları gibi öbekleşmiş, kalıplaşmış, deyim ya da ikilemeler biçiminde de kullanılırlar.

Bağımlı, Bağımsız Sözcükler

Ad, sıfat, zarf, zamir, eylem görevlerindeki sözcükler, bağımsız sözcüklerdir. Tek başlarına da anlam iletirler. Buna karşılık edat, bağlaç ünlem görevlerindeki sözcükler tek başlarına değil, birlikte kullanıldıkları öteki sözcüklerle cümlede bir anlam iletirler. Bu özellikleri nedeniyle edat, bağlaç ve ünlemlere bağımlı sözcükler denir.

Eve doğru koştu. (yönelme)
İnci gibi dişleri vardı. (benzetme)
Ç‚ocuklara sevgiyle yaklaşalım. (birliktelik)
Ne gördüm ne de sordum. (olumsuzluk anlamıyla cümleleri bağlama)
Elmalarla armutlar toplanmaz. (adları bağlama)
Bırak da anlatsın. (cümleleri bağlama)

-e doğru, gibi, ile edatları, ne………ne de, ile, de bağlaçları kendi başlarına değil cümlede bir anlam kazanıyor.

A, kim gelmiş! (şaşma, sevinme)
Hey gidi günler! (özlem)
Aman ocağa yaklaşma! (uyarma)
Kaçtı galiba, yakalayın! (buyurma)
Ahmet Bey! (seslenme, çağırma)
Allah korusun! (dua)

Ünlem görevindeki ses, hece, sözcük ya da cümleler de cümlede, anlatımın bütününde bir anlam kazanıyorlar. Tek başlarına anlamları belirginleşmiyor.

Edat, bağlaç ve ünlemler kendi başlarına bir kavramı anlatmaz, cümlede öteki öğelerle birlikte bir anlam kazanırlar. Bunlar, bağımlı sözcüklerdir.

Eve doğru koştu
İnci gibi dişleri vardı ‚
Çocuklara sevgiyle yaklaşalım.
Ne gördüm ne de sordum.
Elmalarla armutlar toplanmaz.
Bırak da anlatsın.

Yukarıdaki örneklerde; ev, inci, diş, çocuk, sevgi, elma, armut adları ile koşmak, yaklaşmak, görmek, sormak, toplanmak, bırakmak, anlatmak eylemleri tek başlarına da bir kavram anlatır. Bunlar bağımsız sözcüklerdir. Aynı anlayışla aşağıdaki cümleleri inceleyelim.

Seni düşündüm. Benim için özel biriydin.
Bu meyveler çok canlı, şunlar pörsümüş.
Öpersen kendi elini öp.

Sen, ben, biri, şunlar, kendi zamirleri; özel, bu sıfatları; çok zarfı da bağımsız sözcük örnekleridir.
Genelleyelim: Adlar, sıfatlar, zamirler, zarflar, eylemler tek başlarına bir kavramı anlatabildikleri için bağımsız sözcüklerdir.

Ad Soylu Sözcükler, Eylemler

Konunun başında belirtilen ikinci özellikle ilgili olarak eylemlerin dildeki önemini vurgulayalım: Cümleler eylemlerle anlatım bütünlüğü kazanır. Eylem, tek başına cümle değeri taşıyabilir. Bunu aldığı kişi, zaman, isteme, sayı, olumsuzluk, soru ekleriyle gerçekleştirir. Eylemlerin bu ekleri alarak biçimlenişine eylem çekimi dendiğini biliyorsunuz.

Eylemlerin zaman bildirme ya da bir isteği anlatmayı kişi kavramlarını da belirterek gösterdikleri biçime kip denir. Bildirme (haber) ve isteme kiplerini de tanıyorsunuz.

Eylemler bu ekleri almadan kök, gövde olarak da başlama (canlanmak, başlamak…), süreklilik (yürümek, oturmak, alışmak), bitiş (bulmak, anlamak, göçmek…) kavramlarını anlatır. Kimi eylemler gerçek bir eylemi (yazmak, içmek, silmek), kimileri bir oluşu (büyümek, uzamak, bayatlamak), kimileri de durumu (dinlenmek, uyumak) anlatır. Eylemler cümlede yüklem görevindedir.

Adlar, ad soylu sözcükler de ek alarak cümlede yüklem görevinde kullanılır:

En sevilen renk beyazmış.
Gülerek gelen sendin.
Biz üç kardeşiz.
Kimileri anlayışlı değil.

Adların cümlede yüklem görevi yapması ekeylemlerle (ekfiil) gerçekleşir. Eylemlerden türediği halde ad, sıfat, zarf göreviyle kullanılan ve cümle içinde yan cümle oluşturan iki görevli sözcükler de vardır. Bunlara eylemsiler (fiilimsi) denir. Türkçeye özgü bu özellik, dilimize anlatım gücü sağlar. Anlatacaklarımızı kısa yoldan dile getirmemizi kolaylaştırır (Bkz. Ünite 5 Anlatım Birimleri: Cümle).

Spor yapmaya çalısalım. (adeylem)
Spor yapan kişiler sağlıklı oluyor. (sıfateylem)
Spor yaparak genç kalıyor. (bağeylem)

Sözcüğün Cümledeki Konumu

Sözcükler tür olarak görevleri belirlenirken tek başlarına değil, bulundukları cümledeki konumlarına göre değerlendirilir.

“Yeşil elmayı severim.” cümlesindeki yeşil sıfattır ama “Elmanın yeşilini severim.” cümlesindeki yeşil ad olmuştur. Bu özelliğe sıfatların adlaşması dendiğini biliyorsunuz.

Elmalarla armutlar toplanmaz. (bağlaç) ‚
Çocuklara sevgiyle yaklaşalım. (edat)

Bu cümlelerdeki ile eş görevli öğeleri (adları) bağlarken bağlaç; eylemin bildirdiği işin durumunu anlatırken bir adla birleşerek edat görevindedir. Sözcük türlerinin sözcüğün cümledeki konumuna bağlı olarak belirlenmesi, dilimizin en önemli özelliklerindendir.



Aşağıdaki cümlelerde yer alan “yalnız” sözcüğünün görevlerini belirtiniz.
Bazı kişiler yalnızlığısever. (………………)
Yalnızinsanlar içe dönük olur. (………………)
Bu soruyu yalnız o yanıtlar.(………………)
Güzel bir tablo yalnız pahalı.(………………)
Sanatçının yazgısı yalnızlıktır.(………………)

Yanıtınız sırasıyla ad, sıfat, zarf, bağlaç, ekeylem ise doğru. Değilse örnekleri yeniden inceleyiniz.

Niteleyici Sözcükler

elmanın yarısı (Belirtili ad tamlaması)
uçağın giriş kapısı (Zincirleme ad tamlaması)
yarım elma (Sıfat tamlaması)
onun görevi (Zamirle kurulmuş, belirtili tamlama)

Tamlamalarda belirten (tamlayan) ve belirtilen (tamlanan) öğeler bulunduğunu biliyorsunuz. Yukarıdaki ad tamlamalarında elma, uçak, giriş sözcükleri belirten (niteleyici) öğelerdir. Nedeni, yarı, kapı sözcüklerinin anlamlarını belirtmeleridir.

Benzer özellik zamirlerle kurulan ad tamlaması yapısındaki onun görevi tamlaması için de sıfat tamlaması olan yarım elma için de geçerlidir. Görev, elma sözcüklerini belirten, niteleyen onun, yarım sözcükleri belirten (niteleyici) öğelerdir.

severek çalışmak, iyi anlamak, hızlı koşmak, güzel konuşmak…

Bu dizideki örneklerde zarflar yer almıştır. Eylemlerin durumunu anlatarak onları niteleyen severek, iyi, hızlı, güzel sözcükleri, niteledikleri sözcüğün önünde yer alıyor.

Örneklerde de gördüğünüz gibi ad, sıfat ya da zamirlerle kurulan tamlamalarda tamlayan (belirten) öğeler ve zarflar hep niteleyici sözcüklerdir. Niteledikleri sözcüklerin önünde yer alırlar.

Sözcüklerin Cümlede Öğe Oluşları

Aşağıdaki cümlelerde sevgi sözcüğünün öğe oluş özelliğini inceleyiniz.

Sevgi, insanı yüceltir. (Özne)
Her insan içten, gerçek sevgiyi anlar. (Nesne)
Mutluluğu sevginde buldum. (Dolaylı tümleç)
‚Çocuklara sevgiyle yaklaşalım. (Zarf tümleci)
Sorunların çözümü sevgidedir. (Ekeylem alarak ad cümlesi kurmuş, yüklem görevinde)

Hemen her sözcük türü; cümlede özne, nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci, yüklem gibi her öğede yer alır. Bu özellik ad, sıfat, zamir görevli sözcüklerde çok belirgindir. Zarfların cümlede öğe olarak genelde zarf tümleci oluşturduğunu biliyorsunuz. Edatların özne oluşu seyrektir. Bağlaçların özne, tümleç, yüklem oluşlarına pek rastlanmaz.

Sözcüklerde Erillik, Dişilik

Türkçede erillik, dişilik gibi cinsiyet özelliklerini gösteren ek ya da biçim yoktur. Ancak:

- Kız, erkek, kadın gibi kimi sözcüklerle cins ayrımı belirtilir: erkek çocuk, kadın işçi, kız kardeş, erkek kardeş… gibi. .
- Akrabalık belirten sözcüklerde cins ayrımı görülür: anne-baba, abla-ağabey (abi), dayı-amca, teyze-hala, gelin-damat, baldız-bacanak, karı-koca… gibi.
- Hayvan adlarında dişi-erkek sözcükleriyle bu ayrım sağlanır: dişi aslan, dişi kuş, erkek kedi… gibi.
- Hayvanlarda kimi sözcüklerle bu ayrım belirtilir: tavuk-horoz, inek-öküz, kısrak-aygır, koyun-koç… gibi.



Sözcüklerde erillik, dişilik özelliğini bildiğiniz bir yabancı dillerdeki sözcüklerde inceleyiniz.

Sözcüklerin Öbekleşmesi

Önce aşağıdaki cümleyi birlikte inceleyelim:

Saatlerce iki sözü bir araya getirip işi doğru dürüst açıklayamadılar.

Bu cümlede iki, söz, bir, ara, iş sözcükleri basit; saatlerce, getirip sözcükleri türemiş; açıkla-y-abil-mek sözcüğü de bileşik yapılıdır. Cümledeki iki sözü bir araya getirmek öbeği deyim, doğru dürüst ikilemedir. İki söz sıfat tamlamasıdır.

Gördüğünüz gibi sözcükler cümlede basit, türemiş, bileşik yapılarda yer alır, tamlamalar kurar, öbekleşir, kalıplaşır, ikilemeler yapar, deyimler oluştururlar. Bize düşen, onların bu kullanım özelliklerini bilmek ve cümlelerimizde onları yerinde ve doğru kullanmaktır.



Kaynak: NotOku.com'a teşekkürler.
Hafız S ve heceryasar beğendiler.
__________________
لاَ يُكَلِّفُ اللّهُ نَفْسًا إِلاَّ وُسْعَهَا

"Allah hiç kimseye taşıyabileceğinden daha fazlasını yüklemez."

|| BAKARA 286. ||


MAZARET insanın kendine söylediği en büyük ''YALAN''dır !! ..

Velhasıl-ı kelâm.
Namaz, duâ, gayret, nâsip. . .mahcup000
Alıntı ile Cevapla

Konu Sahibi makbergülü 'in açmış olduğu son 5 Konu Aşağıda Listelenmiştir
Konu Forum Son Mesaj Yazan Cevaplar Okunma Son Mesaj Tarihi
yeniden merhabalar Serbest Kürsü KardelenGül 12 891 27 Eylül 2018 18:05
2014 kpss için konu dağılımı KPSS İstişare/Sohbet/İlan/Bilgilendirme nurşen35 1 1928 11 Ağustos 2014 13:31
evde tarhana yapmanın püf noktaları (: Bilgi Dağarcığı Allahın kulu_ 5 2867 11 Ağustos 2014 12:07
KPSS Birde Böyle Hazırlanmayı Deneyin KPSS İstişare/Sohbet/İlan/Bilgilendirme Mihrinaz 9 2723 11 Ağustos 2014 11:21
ilitamlar hakkında genel bilgiler İlitam 3.sınıf Genel Paylaşımlar nurşen35 403 129583 11 Ağustos 2014 10:59

Alt 18 Kasım 2018, 19:43   Mesaj No:2
Medineweb Emekdarı
Allahın kulu_ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Durumu:Allahın kulu_ isimli Üye şimdilik offline konumundadır
Medine No : 33478
Üyelik T.: 09 Kasım 2013
Arkadaşları:29
Cinsiyet:
Memleket:sıratı mustakım
Yaş:44
Mesaj: 2.632
Konular: 168
Beğenildi:933
Beğendi:1486
Takdirleri:1724
Takdir Et:
Standart

Allah razı olsun
__________________

Vakit namazinizi kildiniz mi?
Ebu Hüreyre'den (r.a.) rivayetle:
Mü'minin durumu yeşil ekin gibidir. Rüzgar ne taraftan gelse onu eğer. Rüzgar durduğunda doğrulur. Mü'min de böyledir. O da bela ve musibetlerle eğrilir. Kafirin durumu ise çam ağacı gibidir. Allah dilediği zaman sert ve dik durur. ][Bela ve musibetlere uğramaz.
Alıntı ile Cevapla
Cevapla


Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)
 
Seçenekler
Konuyu değerlendir
Konuyu değerlendir:

Benzer Konular
Konu Başlıkları Konuyu Başlatan

Medineweb Forum Ana Kategori Başlıkları

Cevaplar Son Mesajlar
türk dili 1 notlarımız mehmet akif2 Türk Dili 1 216 18 Kasım 2018 19:52
Türk Dili 1 (Erol71 Notları) enderhafızım Erol 71 Hoca'nın Toplu Özetleri 10 02 Kasım 2017 14:26
türk dili 2 notlarımız mehmet akif2 Türk Dili 2 15 22 Nisan 2017 16:33
türk dili kodlamaları makbergülü Türk Dili 2 4 04 Şubat 2017 08:45
Türk Dili 2 Ders Notları Erol71 hocamıza tşk Pdf formatında hepsi birarada halimebursa Erol 71 Hoca'nın Toplu Özetleri 0 15 Nisan 2013 23:17

Yeni Sayfa 1

www.medineweb.net Ana Sayfa

Tefekküre Davet Köşesi

Medineweb Sosyal Medya Guruplarımıza Katılın

facebookacebook   twitter Twitter   InstagramInstagram

Medineweb alemdarhost.com sunucularında barındırılmaktadır.


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283 284 285